Soms zegt een technologische aankondiging meer over onze samenleving dan over techniek zelf.
Transparantie is geen technisch detail. Het is een machtsvraag, want het algoritme gaat open en dat zegt meer over ons dan over technologie.
Ik las het recent op X en ik stopte even met scrollen. Niet omdat het technisch ingewikkeld was, maar omdat het moreel iets blootlegde.
X kondigde aan dat het zijn volledige aanbevelingsalgoritme open source gaat maken. De code, de logica erachter en de mechanismen die bepalen welke berichten zichtbaar worden en welke verdwijnen in de marge.
Niet één keer, maar elke vier weken opnieuw. Met uitleg erbij. Dat is geen feature, noch een update, maar een bewuste en principiële keuze.
Dit is geen technisch verhaal
Algoritmes worden graag voorgesteld als neutraal. Wat ze in mijn optiek allang niet meer zijn. Getuige mijn eigen zichtbaarheid op andere platformen die ik met de dag zie dalen als ik niet voldoe aan de ‘regels’.
Algoritmes zijn menselijke besluiten, verpakt in codevorm. Ze bepalen:
- wie zichtbaar wordt
- wie structureel wordt genegeerd
- wie gezag krijgt
- wie langzaam of zelfs geheel uit beeld verdwijnt
Transparantie tegenover censuur
Censuur is het kenmerk van een daadwerkelijk fascistische staat. Geen debat, geen scherpe woorden, geen mogelijkheid tot het verschillen van mening.
Het is het doelbewust en structureel beperken van zichtbaarheid. Het doden van stemmen die gehoord willen worden en het uitbannen van menselijke gedachten en gevoelens.
Juist daarom is transparantie geen detail, maar een voorwaarde om in een democratie te kunnen leven.
Wat mij hierin diep raakt, is wat er momenteel in Engeland gebeurt. Mensen die worden aangehouden, verhoord of gearresteerd vanwege wat zij op hun eigen sociale media plaatsen.
Mensen die niet oproepen tot geweld, geen concrete bedreiging vormen of uiten, maar simpelweg hun woorden laten zien en horen. Ik vind dat afschuwelijk en weerzinwekkend.
Vrijheid van meningsuiting is verankerd in onze grondwet. Als staten of systemen bepalen welke gedachten te gevaarlijk zijn om zichtbaar te blijven, worden er grenzen overschreden. Geen grenzen die leiden tot veiligheid, maar in de richting van controle.
De stille macht van onzichtbaarheid
Censuur komt niet met grote gebaren, het gaat geniepig via algoritmes, richtlijnen en vage termen. Je mag blijven posten, je mag je account in de lucht houden, maar in diezelfde lucht verdampt je bereik.
De onzichtbaarheid die daardoor ontstaat beschouw ik als een fundamentele vorm van uitsluiting. En juist daarom werkt het zo effectief.
In tegenstelling tot transparantie, wat dat patroon doorbreekt. Niet omdat macht verdwijnt, maar omdat macht zichtbaar wordt.
Wat dit betekent voor zichtbaarheid op X
Zichtbaarheid is jarenlang verward geraakt met volume. Vooral meer en supersnel posten. Meer meningen per minuut.
Maar zichtbaarheid zonder aandacht wordt ruis. En ruis kost energie, het put uit, het kaarsje dooft.
Als open source-inzichten laten zien dat gesprekken belangrijker zijn dan losse likes, dat terugkerende aanwezigheid belangrijker is dan pieken en dat inhoudelijke reacties meer doen dan snelle oneliners, dan verschuift zichtbaarheid naar relatie. Niet het posten om aandacht te trekken, maar aandacht opbouwen. Dat is trager en langer houdbaar.
Ik ben geen schreeuwer. Ik schrijf om te duiden, om te informeren en te inspireren. Dat is niet altijd de snelste route, maar wel de meest houdbare.
Want als transparantie ervoor zorgt dat menselijkheid niet automatisch wordt afgeremd, nuance niet verdwijnt en integriteit zichtbaar mag blijven, dan verandert de dynamiek. Niet omdat technologie ineens moreel wordt, maar omdat macht niet langer onzichtbaar blijft.
Het grotere verhaal
Dit gaat niet alleen over X of over technologie. Dit gaat over vertrouwen. Over wie bepaalt wat geloofwaardig lijkt, wie bepaalt welke stemmen mogen blijven terugkomen en wie bepaalt wat verdwijnt zonder uitleg.
Open source is geen wondermiddel, maar het maakt analyse mogelijk en het duldt kritiek en tegenspraak. Zonder deze drie randvoorwaarden wordt elk systeem kwetsbaar voor misbruik.
De kern
Het algoritme gaat open, maar de kernvraag is of wij dat ook doen. Durven we te schrijven zoals we denken? Durven we te reageren met aandacht in plaats van vanuit reflex? Durven we aanwezig te zijn zonder voortdurend te presteren?
Zichtbaarheid is geen truc, het is een relatie. En relaties functioneren beter wanneer macht niet verstopt zit achter gesloten systemen.
Wie dit mogelijk maakt, doet ertoe. Ook als daar politiek of maatschappelijk verschillend over wordt gedacht. Ik kan me hier prima in vinden.
Uiteindelijk gaat dit niet over technologie, maar over mensen en de vraag hoe zorgvuldig we met elkaar omgaan wanneer niemand meekijkt. In mijn werk als rouwcoach en (zelfstandig) trouwambtenaar zie ik dagelijks hoe belangrijk het is dat mensen zich gezien en gehoord voelen. Ook dat vraagt om zorgvuldigheid, transparantie en menselijkheid.
Een reactie posten