Sextortion Op het spoor - Hoofdstuk 19 (EPS151)

Narcisme en psychopathie: wat als je na iemands dood aan alles gaat twijfelen?

Hoe eng is de gedachte dat je er na de dood van je grote liefde achterkomt dat je mogelijk jarenlang een relatie hebt gehad met een narcist? Of misschien wel een psychopaat?

Dat je terugkijkt op gesprekken, gebeurtenissen en verhalen die je altijd voor waar hebt aangenomen en jezelf afvraagt: ‘Met wie heb ik al die jaren eigenlijk een relatie gehad?’

Dat is waar Liv in hoofdstuk 19 van mijn boek Sextortion Op het spoor mee wordt geconfronteerd. Na de dood van Jack komen er steeds meer vragen. En Liv wil antwoorden. Boekenworm dat ze is, gaat ze nu nog meer lezen. Over persoonlijkheidsstoornissen, narcisme, psychopathie en gedrag dat ze steeds moeilijker kan plaatsen. En hoe meer ze ontdekt, hoe meer ze huivert van wat ze aan de weet komt. 

Wanneer je gaat twijfelen aan je eigen werkelijkheid

Wanneer je jarenlang een relatie met iemand hebt gehad, bouw je samen een geschiedenis op. Je kent verhalen uit zijn jeugd, weet wie zijn vrienden zijn, kent zijn werkverleden en hoort verhalen over wat iemand allemaal heeft meegemaakt. Tenminste, dat denk je.

Maar wat gebeurt er als je ontdekt dat bepaalde verhalen misschien helemaal niet kloppen? Dan gaat het niet meer alleen over één leugen. Dan ga je twijfelen aan je eigen werkelijkheid. En juist dat is wat ‘gaslighting’ is. Wat was waar? Wat was verzonnen? Wanneer werd er tegen mij gelogen? Hoe komt het dat ik dit niet eerder heb gezien?

Dat laatste is één van de hoofdvragen die ik opwerp in mijn boek. Want mijn boek gaat over veel meer dan alleen sextortion.

Als iemand van wie je met heel je hart houdt overtuigend en constant liegt en verschillende verhalen zorgvuldig in stand houdt, kan het juist ontzettend moeilijk zijn om te zien wat er daadwerkelijk aan de hand is. Iets wat veel slachtoffers van psychisch geweld pas achteraf inzien.

Narcisme en psychopathie zijn niet hetzelfde

De woorden narcist en psychopaat worden tegenwoordig nogal gemakkelijk gebruikt.

Iemand die veel met zichzelf bezig is, wordt al snel een narcist genoemd. Iemand die zich hard of gevoelloos gedraagt, krijgt soms het etiket psychopaat opgeplakt.

Zo eenvoudig ligt het niet. Ik heb al eerder geschreven en een Mooie Mensen® Podcast gemaakt met de titel ‘De narcist bestaat niet’.

Narcistische trekken hebben is bovendien niet hetzelfde als het lijden aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Psychopaat is een achterhaald woord. Dat noemt men tegenwoordig de antisociale persoonlijkheidsstoornis.

En soms overlappen ze elkaar. Bijvoorbeeld wanneer iemand lijdt aan een narcistische persoonlijkheidsstoornis. Maar vrijwel altijd komen zaken als het overschrijden van de grenzen en rechten van anderen aan de orde. Het negeren van de rechten en gevoelens van anderen. Naast bedrog, impulsiviteit, onverantwoordelijk gedrag en een gebrek aan empathie.

Dat betekent nadrukkelijk niet dat je op basis van een aantal gedragingen zelf kunt vaststellen dat iemand een persoonlijkheidsstoornis heeft.

Een diagnose hoort thuis bij daarvoor bevoegde deskundigen, al is dat voor hen soms al ingewikkeld. Misschien wel juist omdat mensen die lijden aan een persoonlijkheidsstoornis een masker kunnen opzetten wanneer het hen uitkomt.

En precies daarom vind ik het belangrijk om zorgvuldig met dergelijke begrippen om te gaan.

Kunnen narcisten en psychopaten goed liegen?

Liegen is geen exclusief kenmerk van narcisme of psychopathie. Mensen liegen om allerlei redenen en niet iedere leugenaar lijdt aan een persoonlijkheidsstoornis.

Bij bepaalde persoonlijkheidsproblematiek kan misleiding echter wel degelijk onderdeel zijn van een veel breder gedragspatroon.

En daar wordt het interessant wanneer je naar het verhaal van Liv kijkt.

Wat gebeurt er wanneer iemand niet één keer liegt, maar er mogelijk verschillende werkelijkheden naast elkaar bestaan?

Wanneer jij verhaal A kent, een collega verhaal B heeft gehoord en iemand uit het verleden ineens met verhaal C komt?

Dan kan na verloop van tijd een beeld ontstaan dat totaal niet overeenkomt met het beeld dat jij van je partner had.

Voor Liv is dat confronterend, zeker omdat Jack er niet meer is. Ze kan hem niet meer tegenover zich zetten en vragen: ‘Waarom heb je dit verteld?’ of ‘Wat hiervan is waar?’

En dan nog is het maar de vraag of hij haar vragen eerlijk beantwoord zou hebben.

Wat was de druppel die de emmer deed overlopen?

Dat is een belangrijk moment in hoofdstuk 19. Er gebeurt iets waardoor Liv zich nog meer gaat verdiepen in persoonlijkheidsstoornissen. Vanaf dat moment wil ze begrijpen wat ze heeft meegemaakt. Ze leest over narcisme en psychopathie en probeert verbanden te leggen tussen wat ze leest en wat zij zelf tijdens haar relatie met Jack heeft gezien en ervaren.

Het leggen van verbanden is een eigenschap van mensen die voldoen aan het concept van ‘hoogbegaafdheid’. Een onderwerp dat ook nog in mijn boek voorkomt.

Maar dat betekent dus niet dat Liv daardoor ineens een diagnose kan stellen. Het betekent wel dat kennis haar helpt om gedrag vanuit een ander perspectief te bekijken.

En dat herken ik ook buiten het verhaal uit mijn boek. Dat is de reden dat ik ben gaan spreken over mijn verhaal en mensen ben gaan ondersteunen die te maken hebben of hadden met psychisch geweld.

Want mensen die te maken hebben gehad met gaslighting of langdurige manipulatie gaan soms pas achteraf informatie zoeken. Niet omdat ze koste wat kost een etiket op iemand willen plakken, maar omdat ze proberen te begrijpen wat er is gebeurd. En omdat ze zich vaak schuldig voelen omdat ze een ander over hun grenzen hebben laten gaan.

Gaslighting kan je aan jezelf laten twijfelen

Gaslighting gaat verder dan twee mensen die een verschillende herinnering aan een gebeurtenis hebben. Ik word er altijd een beetje kriegelig van als het fragment uit de film ‘Gaslighting’ wordt aangehaald om gaslighting te duiden.

Want bij gaslighting wordt iemands waarneming of werkelijkheid herhaaldelijk ondermijnd. En het komt voort uit dieper gelegen oorzaken dan een gewone gaslamp.

‘Dat heb ik nooit gezegd’, of ‘Dat is jouw interpretatie’. En ook: ‘Wat een drama-queen ben jij’. En onderschat ook deze niet: ‘Je hebt echt hulp nodig!’

Wanneer zoiets structureel gebeurt, kan iemand steeds sterker aan zijn of haar eigen waarneming gaan twijfelen.

En juist daarom kan het achteraf zo ingrijpend zijn wanneer bepaalde vermoedens wél juist blijken te zijn. Je ontdekt dan niet alleen iets over de ander, maar tegelijkertijd moet je ook opnieuw leren te vertrouwen op jezelf.

Waarom comorbiditeit belangrijk is

In hoofdstuk 19 uit mijn boek komt het begrip comorbiditeit aan bod.

Daarmee wordt bedoeld dat verschillende psychische aandoeningen of stoornissen tegelijkertijd bij iemand kunnen voorkomen.

Dat is belangrijk, omdat menselijk gedrag zich vrijwel nooit in één hokje laat plaatsen.

Iemand kan kenmerken of problematiek hebben die bij verschillende stoornissen voorkomen. Daarnaast kunnen bijvoorbeeld verslavingsproblematiek, depressieve klachten of andere psychische problemen tegelijkertijd aanwezig zijn.

Een enkel kenmerk zegt daarom niet zoveel. Het gaat bij persoonlijkheidsproblematiek om een breder en langduriger patroon van denken, voelen en handelen.

Dat is een van de redenen waarom ik moeite heb met het gemak waarmee mensen tegenwoordig op sociale media tot ‘narcist’ of ‘psychopaat’ worden uitgeroepen.

Wie werkelijk iets over deze onderwerpen wil begrijpen, moet verder kijken dan een lijstje met vijf kenmerken op internet.

En hoe zit het met zelfdoding?

Ook daar verdiept Liv zich nog verder in, voor zover ze dat nog niet gedaan had.

Jack is overleden door zelfdoding. Daardoor probeert zij niet alleen zijn gedrag tijdens hun relatie te begrijpen, maar zoekt ze ook naar mogelijke verbanden tussen psychische problematiek, persoonlijkheidsstoornissen en zelfdoding.

Daarbij is voorzichtigheid belangrijk. Want zelfdoding kent niet één oorzaak. Je kunt dus niet achteraf stellen dat iemand door één bepaalde stoornis of één gebeurtenis tot zelfdoding is gekomen. Juist bij zo'n complex onderwerp kunnen verschillende factoren tegelijkertijd een rol spelen.

Voor een nabestaande maakt dat de zoektocht naar het antwoord op de vraag ‘Waarom?’ soms extra moeilijk. Misschien komt dat antwoord nooit.

Kun je na iemands dood nog ontdekken wie iemand werkelijk was?

Misschien niet volledig. Dat is het pijnlijke aan het verhaal van Liv. Jack kan geen antwoord meer geven. Ze kan alleen verder met wat zij weet, wat andere mensen haar vertellen en wat ze zelf ontdekt.

Daarbij ontstaat langzaam een ander beeld van de man met wie ze jarenlang een relatie heeft gehad.

En daar zit voor mij een belangrijk thema uit Sextortion Op het spoor. Het boek gaat namelijk niet alleen over sextortion, terwijl de media daar juist massaal op aansloegen toen ik mijn boek uitbracht.

Het gaat ook over manipulatie, gaslighting, narcisme, psychisch geweld, zelfdoding, rouw en de gevolgen die gebeurtenissen kunnen hebben voor degene die achterblijft. Maar ook over herstel. Iets wat mij op eigen houtje is gelukt.
Waarom ik deze kennis blijf delen.

Al voor de publicatie van mijn boek Sextortion Op het spoor heb ik mij verder verdiept in onderwerpen als narcisme, psychopathie, gaslighting, manipulatie en destructieve relaties.

Tegelijkertijd heb ik vanuit een heel andere invalshoek veel geleerd over verlies en rouw. Ik ben gediplomeerd rouwcoach en weet zowel persoonlijk als vanuit mijn vakkennis wat een overlijden met iemand kan doen. Maar die onderwerpen staan niet altijd los van elkaar.

Want wat als je niet alleen rouwt om iemand die is overleden, maar tegelijkertijd ontdekt dat je relatie misschien anders in elkaar zat dan je altijd hebt gedacht?
Dan krijg je rouw in het kwadraat.

Want je rouwt om het beeld dat je van diegene had, om het feit dat hij of zij er niet meer is, maar ook om antwoorden die je nooit meer krijgt.

En juist daarom vind ik hoofdstuk 19 nog altijd een van de interessante hoofdstukken uit mijn boek.

Sextortion Op het spoor - Hoofdstuk 19

In aflevering 151 van de Mooie Mensen® Podcast lees ik hoofdstuk 19 van Sextortion Op het spoor voor.

Dat doe ik om uiteindelijk mijn boek als gratis luisterboek te publiceren, zodat het voor iedereen toegankelijk is. De voorwoordschrijver van mijn boek noemde het ooit ‘verplichte kost voor studenten psychologie’.

🎧 De volledige aflevering is te beluisteren via Podimo, Apple Podcasts en Android.

🎬 Vanwege de gevoelige inhoud staat op YouTube een korte impressie van aflevering 151.

📖 Eerdere hoofdstukken uit Sextortion Op het spoor, inclusief de links, kun je hier terugvinden en beluisteren

Als je niet wilt wachten tot ik klaar ben met het voordragen van alle hoofdstukken, dan kun je mijn boek bestellen als fysiek boek of als e-boek.

Meer informatie?

Abonneer je op de Mooie Mensen® Podcast via je favoriete luisterkanaal, Podimo of mijn YouTubekanaal. Zo mis je geen nieuwe podcasts, solo-afleveringen, en op YouTube deel ik ook Special Editions en Shorts. Daarmee help je mij tegelijkertijd om mijn bereik te vergroten en mijn kennis te blijven delen.

Ik maak mijn Mooie Mensen® Podcast gratis en schrijf blogs volledig onafhankelijk en vrijwillig. Door het doen van een donatie help je mij om mijn platform in de lucht te houden en zo iets bij te kunnen dragen aan de maatschappij.

Als jij waardeert wat ik maak, support me dan door een donatie te doen via deze link. Want ik ben met elke donatie blij. 🙏


Ps. belangrijke noot: in deze aflevering wordt gesproken over zelfdoding. Heb je zelf suïcidale gedachten of hulp nodig? Neem dan contact op met 113 Zelfmoordpreventie. Je kunt 24 uur per dag anoniem chatten, bellen met 0800-0113 of gratis met 113.